Το άγχος είναι μια καθολική ανθρώπινη εμπειρία. Δεν το βιώνουμε όμως όλοι με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι το νιώθουν ως ένταση και θυμό, άλλοι ως βάρος στο στήθος και αδιάκοπες σκέψεις, άλλοι ως μούδιασμα ή αποφυγή. Αυτές οι διαφορές δεν είναι τυχαίες.
Η ιπποκρατική θεωρία των ιδιοσυγκρασιών, παρότι γεννήθηκε στην αρχαιότητα, προσφέρει μέχρι και σήμερα ένα πολύτιμο πλαίσιο κατανόησης της ψυχικής μας λειτουργίας. Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη, κάθε άνθρωπος έχει μια κυρίαρχη ιδιοσυγκρασία, η οποία επηρεάζει το σώμα, τα συναισθήματα, τη σκέψη και τον τρόπο που διαχειρίζεται το στρες.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πώς κάθε ιδιοσυγκρασία βιώνει το άγχος και γιατί το κάπνισμα συχνά λειτουργεί ως μηχανισμός ανακούφισης.
Το άγχος δεν είναι θέμα χαρακτήρα
Είναι νευροβιολογική αντίδραση
Πριν προχωρήσουμε, είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε κάτι:
το άγχος δεν είναι αδυναμία, ούτε έλλειψη θέλησης.
Είναι αντίδραση του νευρικού συστήματος στην απειλή πραγματική ή φαντασιακή. Η ιδιοσυγκρασία επηρεάζει το πώς ενεργοποιείται αυτή η αντίδραση και πώς εκτονώνεται.
Ο Χολερικός τύπος και το άγχος
Άγχος ως ένταση, θυμός και έλεγχος
Ο χολερικός τύπος βιώνει το άγχος κυρίως στο σώμα:
- ένταση
- σφίξιμο
- εκνευρισμό
- ανάγκη για έλεγχο
Συχνά δεν αναγνωρίζει το συναίσθημα του φόβου. Αντί γι’ αυτό, το άγχος μετατρέπεται σε θυμό ή υπερδραστηριότητα.
Το κάπνισμα εδώ λειτουργεί ως:
- στιγμιαία εκτόνωση
- παύση
- «ανάσα» μέσα στην υπερδιέγερση
Η δυσκολία του Χολερικού δεν είναι να κόψει το τσιγάρο, αλλά να αντέξει την εσωτερική ένταση χωρίς αυτό.
Ο Μελαγχολικός τύπος και το άγχος
Άγχος ως σκέψη, ενοχή και βάρος
Ο Μελαγχολικός βιώνει το άγχος κυρίως γνωστικά:
- υπερανάλυση
- ανησυχία
- αυτοκριτική
- φόβο αποτυχίας
Το άγχος δεν «ξεσπά», αλλά εσωτερικεύεται. Το σώμα βαραίνει, η ενέργεια πέφτει, το μυαλό δεν σταματά.
Το κάπνισμα εδώ λειτουργεί ως:
- ρύθμιση σκέψης
- παρηγοριά
- μικρή παύση από το βάρος των σκέψεων
Συχνά συνοδεύεται από ενοχή, γεγονός που ενισχύει τον φαύλο κύκλο άγχους–καπνίσματος.
Ο Φλεγματικός τύπος και το άγχος
Άγχος ως αποφυγή και μούδιασμα
Ο Φλεγματικός τύπος δυσκολεύεται να αναγνωρίσει ότι αγχώνεται.
Το άγχος δεν εκφράζεται έντονα, αλλά «παγώνει».
Εμφανίζεται ως:
- κόπωση
- αναβλητικότητα
- συναισθηματική απόσυρση
- σωματικά συμπτώματα
Το κάπνισμα εδώ λειτουργεί ως:
- τελετουργία
- αίσθηση σταθερότητας
- ήπια διέγερση σε μια εσωτερική ακινησία
Η διακοπή καπνίσματος δυσκολεύει όχι λόγω έντονου στερητικού άγχους, αλλά λόγω απώλειας ρουτίνας.
Ο Αιματώδης τύπος και το άγχος
Άγχος ως διάσπαση και ανησυχία
Ο αιματώδης τύπος βιώνει το άγχος με:
- ανησυχία
- νευρικότητα
- δυσκολία συγκέντρωσης
- ανάγκη για κοινωνική επιβεβαίωση
Το άγχος εκτονώνεται προς τα έξω και συχνά καλύπτεται με δραστηριότητα.
Το κάπνισμα εδώ λειτουργεί ως:
- κοινωνική γέφυρα
- στιγμιαία συγκέντρωση
- μέρος της παρέας ή της κίνησης
Η δυσκολία δεν είναι μόνο η νικοτίνη, αλλά η σύνδεση του τσιγάρου με τη ζωή.
Γιατί έχει σημασία η ιδιοσυγκρασία στην ψυχική υγεία;
Γιατί δεν υπάρχει ένα άγχος, αλλά πολλοί τρόποι να αγχώνεται κανείς.
Και αντίστοιχα, δεν υπάρχει μία λύση.
Όταν αγνοούμε την ιδιοσυγκρασία:
- ο άνθρωπος νιώθει ότι «κάτι δεν πάει καλά με εκείνον»
- οι γενικές οδηγίες αποτυγχάνουν
- το κάπνισμα παραμένει μοναδικό εργαλείο ρύθμισης
Η θεραπευτική δουλειά ξεκινά από την κατανόηση, όχι από την πίεση.
Κλείνοντας
Η αναγνώριση της ιδιοσυγκρασίας δεν είναι ταμπέλα.
Είναι χάρτης.
Ένας χάρτης που μας βοηθά να καταλάβουμε:
- πώς βιώνουμε το άγχος
- γιατί καταφεύγουμε σε συγκεκριμένες συμπεριφορές
- και πώς μπορούμε να φροντίσουμε ουσιαστικά την ψυχική μας υγεία
Στο επόμενο άρθρο θα δούμε γιατί δεν αντιδρούμε όλοι το ίδιο στο στρες και πώς το νευρικό σύστημα συνδέεται με την ιδιοσυγκρασία.
Giouli Kouragiou 