Όλοι οι άνθρωποι μιλούν στον εαυτό τους. Μπορεί να μην το αντιλαμβανόμαστε πάντα, όμως μέσα στο μυαλό μας υπάρχει ένας συνεχής διάλογος. Αυτή η εσωτερική φωνή σχολιάζει τις πράξεις μας, αξιολογεί τις επιλογές μας και πολλές φορές μας κρίνει αυστηρά. Στην ψυχολογία αυτή η φωνή ονομάζεται εσωτερικός κριτής.
Για κάποιους ανθρώπους ο εσωτερικός κριτής είναι αυστηρός και επικριτικός. Για άλλους είναι πιο ήπιος και καθοδηγητικός. Ένας σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί αυτή η φωνή είναι η ιδιοσυγκρασία μας.
Σύμφωνα με την ιπποκρατική θεώρηση, κάθε άνθρωπος έχει μια βασική ιδιοσυγκρασία που επηρεάζει τον τρόπο που σκέφτεται, αισθάνεται και αντιδρά στη ζωή. Η ιδιοσυγκρασία επηρεάζει επίσης και τον τρόπο που μιλάμε στον εαυτό μας.
Τι είναι ο εσωτερικός κριτής
Ο εσωτερικός κριτής είναι ο εσωτερικός διάλογος που έχουμε με τον εαυτό μας. Είναι οι σκέψεις που εμφανίζονται όταν:
- κάνουμε ένα λάθος
- αντιμετωπίζουμε μια δυσκολία
- συγκρίνουμε τον εαυτό μας με άλλους
- αξιολογούμε μια απόφασή μας
Παραδείγματα εσωτερικού διαλόγου είναι σκέψεις όπως:
- «Δεν τα κατάφερα.»
- «Έπρεπε να το είχα κάνει καλύτερα.»
- «Δεν είμαι αρκετά ικανός.»
Αυτές οι σκέψεις δεν εμφανίζονται τυχαία. Δημιουργούνται μέσα από τις εμπειρίες μας, τις πεποιθήσεις μας και την ιδιοσυγκρασία μας.
Ο εσωτερικός κριτής μέσα από τις ιδιοσυγκρασίες
Στην ιπποκρατική θεωρία διακρίνουμε τέσσερις βασικές ιδιοσυγκρασίες. Κάθε μία από αυτές έχει έναν διαφορετικό τρόπο εσωτερικού διαλόγου.
Η Mελαγχολική Iδιοσυγκρασία
Τα άτομα με μελαγχολική ιδιοσυγκρασία έχουν συχνά έναν έντονο και αυστηρό εσωτερικό κριτή.
Τείνουν να:
- αναλύουν υπερβολικά τις καταστάσεις
- εστιάζουν στα λάθη
- έχουν υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό τους
Ο εσωτερικός διάλογος μπορεί να περιλαμβάνει σκέψεις όπως:
«Έπρεπε να το είχα κάνει καλύτερα.»
«Δεν ήμουν αρκετά προετοιμασμένος.»
Παρότι αυτή η στάση μπορεί να οδηγήσει σε τελειομανία, όταν εξισορροπηθεί μπορεί να γίνει πηγή υπευθυνότητας και αυτοβελτίωσης.
Η Xολερική Iδιοσυγκρασία
Οι άνθρωποι με χολερική ιδιοσυγκρασία έχουν συχνά έναν εσωτερικό κριτή που λειτουργεί περισσότερο σαν αυστηρός προπονητής.
Ο εσωτερικός τους διάλογος είναι συχνά:
- απαιτητικός
- προσανατολισμένος στο αποτέλεσμα
- επικεντρωμένος στην επιτυχία
Μπορεί να σκέφτονται:
«Πρέπει να τα καταφέρω.»
«Μπορώ να το κάνω καλύτερα.»
Όταν όμως η πίεση γίνει υπερβολική, ο εσωτερικός κριτής μπορεί να δημιουργήσει έντονο στρες.
Η Φλεγματική Ιδιοσυγκρασία
Η φλεγματική ιδιοσυγκρασία χαρακτηρίζεται από ηρεμία και σταθερότητα. Ο εσωτερικός κριτής εδώ είναι συνήθως πιο ήπιος και λιγότερο αυστηρός.
Τα άτομα αυτά συχνά:
- αποδέχονται πιο εύκολα τα λάθη
- δεν ασκούν έντονη αυτοκριτική
- διατηρούν εσωτερική ισορροπία
Ωστόσο μερικές φορές η έλλειψη πίεσης μπορεί να οδηγήσει σε αναβλητικότητα ή μειωμένο κίνητρο.
Η Αιματώδης Ιδιοσυγκρασία
Τα άτομα με αιματώδη ιδιοσυγκρασία έχουν συνήθως έναν πιο αισιόδοξο εσωτερικό διάλογο.
Τείνουν να:
- ξεπερνούν γρήγορα τις αποτυχίες
- μην μένουν πολύ στην αυτοκριτική
- επικεντρώνονται στις νέες εμπειρίες
Ο εσωτερικός τους διάλογος μπορεί να είναι:
«Δεν πειράζει, θα το δοκιμάσω ξανά.»
Αυτό τους βοηθά να προχωρούν μπροστά, αλλά μερικές φορές μπορεί να τους κάνει να μην αναλύουν αρκετά τα λάθη τους.
Γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζουμε την ιδιοσυγκρασία μας
Η κατανόηση της ιδιοσυγκρασίας μας μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα τον τρόπο που λειτουργεί ο εσωτερικός μας κριτής.
Όταν γνωρίζουμε τις φυσικές μας τάσεις μπορούμε:
- να κατανοήσουμε τις σκέψεις μας
- να μειώσουμε την υπερβολική αυτοκριτική
- να αξιοποιήσουμε τα δυνατά μας σημεία
Η αυτογνωσία είναι το πρώτο βήμα για να μετατρέψουμε τον εσωτερικό κριτή σε σύμμαχο και όχι σε αντίπαλο.
Πώς να μετατρέψουμε τον εσωτερικό κριτή σε σύμμαχο
Παρατήρηση του εσωτερικού διαλόγου
Το πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσουμε πώς μιλάμε στον εαυτό μας. Ποιες σκέψεις εμφανίζονται όταν κάνουμε ένα λάθος; Είναι υποστηρικτικές ή επικριτικές;
Αναγνώριση της ιδιοσυγκρασίας
Η κατανόηση της ιδιοσυγκρασίας μας βοηθά να δούμε αν η αυτοκριτική μας είναι φυσική τάση ή υπερβολική αντίδραση.
Μετατροπή της κριτικής σε καθοδήγηση
Αντί για σκέψεις όπως:
«Δεν τα κατάφερα.»
μπορούμε να τις μετατρέψουμε σε:
«Τι μπορώ να μάθω από αυτή την εμπειρία;»
Καλλιέργεια αυτοσυμπόνιας
Η αυτοσυμπόνια δεν σημαίνει να αγνοούμε τα λάθη μας, αλλά να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με κατανόηση και ισορροπία.
Συμπέρασμα
Ο εσωτερικός κριτής είναι μέρος της ανθρώπινης σκέψης. Δεν χρειάζεται να τον απορρίψουμε, αλλά να μάθουμε να τον κατανοούμε.
Η ιδιοσυγκρασία μας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί αυτή η εσωτερική φωνή. Όταν αναγνωρίσουμε τις τάσεις της προσωπικότητάς μας, μπορούμε να μετατρέψουμε την αυστηρή αυτοκριτική σε εργαλείο αυτογνωσίας και προσωπικής εξέλιξης.
Ο στόχος δεν είναι να σταματήσουμε να μιλάμε στον εαυτό μας. Ο στόχος είναι να μάθουμε να του μιλάμε με σοφία, κατανόηση και ισορροπία.
Giouli Kouragiou 